Pháp đàm với Achaan Sujin tại Hà nội 05/11/2012, buổi sáng
Câu hỏi: Thưa Achaan, chúng tôi hiểu được từ lời dạy của Bà rằng, không có “ai” có thể thực hành, rằng chỉ có cái hiểu có thể phát triển ngày một tốt hơn. Và khi nghe Bà giảng, một số người có thể hiểu, một số người không thể hiểu. Và ngay cả trong số những người hiểu, đôi khi họ hiểu, đôi khi lại không hiểu. Như vậy, chúng tôi muốn biết, cái gì là nhân duyên cho cái hiểu sinh khởi?
Achaan: Đó là lý do vì sao chúng ta chỉ nên bàn đến một từ một, để hiểu thực sự từ đó đã, từ đó chúng ta có thể tiếp tục các từ khác, từng từ một thôi. Và tôi cho rằng chúng ta không nên nói bất kỳ cái gì chúng ta không hiểu. Vậy từ đầu tiên nên nghiên cứu và tìm hiểu là gì?
Trả lời: Vô minh (avija)
Achaan: Tốt, rất tốt. Bởi vì avija là một thực tại, nó không thể hiểu bất cứ cái gì xuất hiện bây giờ. Tôi đã nói đến từ này rất, rất nhiều lần. Nhưng nó là gì, nó sinh khởi khi nào?. Nó có ở đây, bây giờ không? Khi chúng ta nói về bất cứ thứ gì có ở đây, ngay bây giờ, chúng ta có thể hiểu về nó rõ hơn. Như vậy, trước tiên, có avija bây giờ không? Câu trả lời có thể là “có”, nhưng nó không hiểu cái gì? Nếu chúng ta không tìm ra câu trả lời, chúng ta cũng không hiểu avija. Chỉ nghĩ về nó một cách mù mờ, trong khi avija có ở ngay đây, ngay bây giờ. Tại khoảnh khắc của cái thấy, cái thấy không phải là avija, nhưng cái thấy sinh khởi rồi diệt mất, và tiếp theo là không hiểu về nó như nó là. Vậy bây giờ chúng ta có thể tự biết khi nào là avija. Và, có nhiều, nhiều lần avija sinh khởi trong ngày không? Có nó bây giờ không? Nhưng qua việc hiểu nó, sẽ bắt đầu biết về nó. Và có cách nào để giảm bớt avija không? Nếu không có cách nào, avija luôn luôn có. Đó là lý do vì sao chúng ta cảm nhận được ân đức của Đức Phật. Bạn có ý gì khi nói “Con xin quy y Phật”? Điều đó có nghĩa là gì?
Trả lời: Là quy y trí tuệ của Đức Phật
Achan: Bạn có thực sự quy y Đức Phật trước khi bạn được nghe Giáo lý không? (Trả lời: Không ạ). Không hề, chỉ là nói “Tôi quy y”, nhưng không thực sự có sự quy y, khi chưa hiểu chút nào về Giáo lý. Tại khoảnh khắc hiểu về “avija”, bạn có quy y Đức Phật không? Như vậy, từ “quy y” chỉ dành cho những ai hiểu về nó. Chúng ta phải thực sự chân thực khi nói: “Con xin quy y Phật”. ..Các bạn có câu hỏi nào không?… Vậy có bao nhiêu khoảnh khắc chúng ta thực sự quy y?
Câu hỏi: Là bấy nhiêu khoảnh khắc có cái hiểu, phải vậy không ạ? (Achaan: Đúng vậy). Vậy, hiểu biết có thể có nhiều mức độ khác nhau. Khi chúng ta hiểu “cái này là thiện hay bất thiện”, có thể coi đó là một mức độ của hiểu biết không?
Achaan: Lại nữa, thiền là gì? Nếu bạn không biết, bạn lại không quy y Phật đâu. Như vậy, điều đó không có nghĩa là bạn đã hiểu về thiện, bạn chỉ nghĩ về nó theo cách của bạn mà thôi. Vậy, trên thực tế, thiện là cái gì, theo nghĩa tuyệt đối? Chúng ta không thể bàn về nó khi chúng ta không biết nó là gì. Vậy thiện là gì? (Trả lời: theo nghĩa các thực tại tuyệt đối, nó là trạng thái không có tâm tham – lobha, tâm sân – dosa,…?). Thấy không, “lobha”, lại thêm một từ khác. Từng từ đều cần phải được hiểu rõ. Lobha là cái gì? Có lobha hiện giờ không? Chỉ là là suy nghĩ, là mong muốn mà thôi!. Liệu ai có thể nói cho tôi biết về khoảnh khắc của lobha? Lobha là gì?
Trả lời: Chúng ta biết thông qua cảm thọ. Chẳng hạn, nếu có lobha, chúng ta thấy không dễ chịu.
Achaan: Một ví dụ khác?
Trả lời: Khi chúng ta thấy dính mắc vào cái gì đấy, có nghĩa khi đó có lobha.
Achaan: Bây giờ ư? Bạn nghĩ đến lobha của khi bạn có sự dính mắc vào bất cứ cái gì đang xuất hiện. Nhưng hiện giờ có lobha không?
Trả lời: Tôi nghĩ là có, nhưng tôi không thể nhận ra nó.
Achaan: Đúng vậy. Hãy nhìn vào đĩa bánh này, chẳng hạn. Một ví dụ rất dễ, mọi khoảnh khắc đều có. Bởi vì không chỉ có dính mắc vào đĩa bánh. Tất cả mọi thứ được thấy đều là đối tượng của sự dính mắc, nhưng không hề được hay biết. Sự khác biệt giữa đĩa bánh và cái micrô là gì?
Trả lời: Trên thực tế, không có sự khác biệt, chỉ là các loại sắc (rupa)
Achaan: Cũng có sự dính mắc vào cái micrô không? Trước khi có ý niệm về cái micrô hay đĩa bánh, có sự dính mắc nào không?
Trả lời: Chưa, chưa có ạ
Achaan: Chưa ư? Bạn muốn nói rằng không có sự dính mắc vào đối tượng thị giác ư? Liệu có sự dính mắc nào vào đối tượng thị giác ngay cả khi chưa có ý niệm về nó không?
Trả lời: Không, tôi nghĩ là không
Achaan: Bạn có chắc không?
Trả lời: Không chắc lắm
Achaan: Bởi vì đó chỉ là suy nghĩ, vì chúng ta chưa phải là bậc giác ngộ, chúng ta chỉ có thể nghĩ mà không hiểu về lý thuyết. Tại sao chúng ta không thể có trí tuệ như Đức Phật? Đó là vì cái gì? (Trả lời: Vô minh – avija ạ). Do vô minh và tham ái, cùng với nhau. Khi có vô minh, cũng có cả tham ái. Đôi khi, có vô minh mà không có tham ái, nhưng đôi khi có cùng cả tham ái. Ai có thể biết điều đó? Ngay từ khi bắt đầu, chánh kiến phải biết rằng bất cứ cái gì là thực đều không phải là ai cả, nó không thuộc về bất cứ ai, nó chỉ là một khoảnh khắc, là một thực tại đang sinh khởi. Vậy bây giờ, sau cái thấy, có vô minh, phải vậy không? Nhưng chúng ta không thể biết chắc chỉ có vô minh hay có vô minh cùng tham ái. Do chưa có đủ hiểu biết về Giáo lý để bắt đầu hiểu một thực tại tại một thời điểm. Để phát triển hiểu biết, trí tuệ là cả một công việc lớn lao. Liệu ai đấy có thể giảm bớt avija và tham ái bằng cách làm điều gì đó mà không có chút hiểu biết nào? Vậy chúng ta có thể thấy sự khác biệt rất lớn giữa minh (vija) và vô minh (avija)…. Các bạn có câu hỏi nào không?
Câu hỏi: Hiểu biết đúng hay chánh kiến phải có nhân duyên cho nó sinh khởi, vậy nhân duyên cho nó sinh khởi là gì?
Achaan: Trước khi được nghe Giáo lý, liệu có thể có cái hiểu không?
Trả lời: Không thể ạ
Achaan: Nhưng khi đã có cái hiểu nào đó về bất cứ thực tại nào xuất hiện bây giờ, bạn sẽ biết là nhờ có ai. Ai đã dạy về điều này? Ai? (Trả lời: Đức Phật ạ). Vậy chúng ta phải bắt đầu biết về Ngài thông qua Giáo lý của Ngài. Vậy bạn đã hiểu ý nghĩa của việc quy y Phật. Phát triển chánh kiến dựa vào từng từ trong Giáo lý của Ngài, những từ đến từ chính sự giác ngộ của Ngài. Nhưng nếu không có sự nghiên cứu, sẽ không hề hiểu về Giáo lý. Thật vô ích nếu chỉ là đọc về Giáo lý, chỉ nghe hay làm cái gì đó không mang đến hiểu biết về bất cứ thực tại nào đang xuất hiện bây giờ. Và chúng ta có thể thấy sự khác biệt giữa việc không thể hiểu cái đang xuất hiện với khoảnh khắc có cái hiểu về cái đang xuất hiện, dù chỉ là từ việc nghe và có cái hiểu về mặt lý thuyết. Bây giờ bạn có thấy các ơn đức của Đức Phật không? Bạn thấy rất, rất ít!, không nhiều, không vĩ đại như ơn đức thực sự của Ngài đâu. Nếu không rõ điều này, chúng ta cứ tưởng rằng chúng ta có thể dễ dàng hiểu Giáo lý, ngay cả từ “vô ngã” (anatta), “tam tướng” (ba đặc tính: vô thường – anicca, khổ – dukkha, vô ngã – anatta). Xin mời thảo luận!.
Người phiên dịch: Anh ấy nói rằng, qua việc nghe Achaan giảng, anh ấy có thể thấy tính lôgic trong lời giảng của Achaan, anh ấy có thể hiểu về mặt tư duy rằng điều đó là đúng. Nhưng trong anh ấy vẫn còn tích lũy những cái hiểu khác: nhiều truyền thống cũ, nhiều cái hiểu cũ như: chúng ta phải thực hành, chúng ta phải ngồi thiền,… Và bây giờ, dường như có sự mâu thuẫn giữa những tích lũy mới, cái hiểu mới và những tích lũy cũ, cái hiểu cũ. Vậy ý kiến của Bà về điều này là gì?
Achaan: Ai không có tích lũy vô minh (avija)?
Trả lời: Chỉ có bậc a la hán
Achaan: Nó chỉ là sự tích lũy mà thôi (không phải là ta) vì chúng ta chưa phải là a la hán. Các vị a la hán đã tận diệt mọi bất thiện pháp, vô minh (avija). Có lượng tích lũy vô minh rất lớn, tùy thuộc vào tích lũy của mỗi người. Liệu chúng ta có thể biết về tích lũy của mình không? Khi bạn thấy ai đó rất, rất dễ giận dữ, bạn biết về tích lũy sân hận của người ấy, đúng không? Nếu ai đó rất tốt bụng, bạn có thể nghĩ về tích lũy thiện tâm của người ấy. Nhưng bạn không thể biết một cách thấu đáo như Đức Phật. Nếu bạn không có những tích lũy để nghe Giáo lý, bạn sẽ không đến đây.
Câu hỏi: Điều đó có nghĩa là đôi khi chúng ta phải chấp nhận sự mâu thuẫn và sự thiếu rõ ràng liên quan đến con đường Đạo, phải vậy không?
Achaan: Bạn có phải chấp nhận cái gì không? Bản chất thực tại đã là như vậy rồi!
Sarah: Vì hôm qua chúng ta đã thống nhất rằng, chỉ có khoảnh khắc hiện tại, vậy bây giờ, có sự lẫn lộn, hoài nghi, phân vân, nó chính là thực tại: lẫn lộn là thực, hoài nghi cũng là thực. Thời điểm để phát triển hiểu biết phải là bây giờ. Ngay bây giờ, có thể có chánh niệm và hiểu biết về hoài nghi và sự lẫn lộn, rằng chúng chỉ là những dhamma, một số dhammas khác xuất hiện, rồi lại diệt đi, và rồi lại có cái thấy, cái nghe, sự suy nghĩ. Vậy, luôn luôn trở về thực tại hiện tiền. Chúng ta cứ nghĩ mình cần phải tìm xem nên đi con đường này hay con đường kia, làm cái này hay cái kia, nhưng đó chỉ là khoảnh khắc của suy nghĩ và hoài nghi, nó cũng có thể được biết đến, nó cũng là vô ngã.
Achaan: Phải chăng đang sự mong đợi nào đó trong khi chúng ta đang nghe giảng Pháp?
Trả lời: Tôi nghĩ là không.
Achaan: Thật không?
Trả lời: Có thể là có, nhưng tôi không biết
Achaan: Có mong muốn có thêm hiểu biết không? Nhưng, liệu chúng ta có thể có thêm hiểu biết chỉ bằng sự mong đợi, hay phải bằng việc lắng nghe một cách cẩn thận, suy xét kỹ lưỡng, nhờ đó chúng ta có thể ngày càng hiểu hơn.
Câu hỏi: Đôi khi chúng ta có thể biết về những thứ sinh khởi ở tâm hay ở thân, và đôi khi thì không hề hay biết gì. Vậy cái không hay biết đó có phải là thực tại không?
Achaan: Nó có thực không? Nó đã sinh khởi chưa? Nếu vậy, nó là một thực tại.
Câu hỏi: Bây giờ ta có thể biết những thứ sinh khởi ở tâm và ở thân, nhưng vẫn chưa biết về bản chất vô thường.
Achaan: Đó chưa phải là cái hiểu. Hãy chạm vào cái này, nó có cứng không?
Trả lời: À, nó mềm ….
Achaan: Vậy, cái hiểu của khoảnh khắc đó là gì?
Trả lời: Cảm thọ
Achaan: Ý bạn nói là có sự xúc chạm đúng không?
Trả lời: À, sự xúc chạm và các cảm thọ.
Achaan: Nếu không có sự chúc chạm, bạn có thể có cảm thọ không?
Trả lời: Nó đến sau, xúc chạm trước rồi mới đến cảm thọ
Achaan: Đó không hề là hiểu biết, đó chỉ là suy nghĩ, sự xúc chạm và cảm nhận thông thường. Cái hiểu không phải là sự xúc chạm và cảm thọ. Và vô minh (avija) không biết ngay cả cái hiểu là gì.
Câu hỏi: Vậy nên hiểu là: đó là một sắc pháp (rupa)?
Achaan: Một thực tại là đặc tính cứng, không thuộc về bất kỳ ai, nó không phải là một người, nó chỉ là cái cứng. Bạn có cho cái cứng là bạn không?
Trả lời: Không ạ!
Achaan: Không chút nào ư? Hãy chạm vào cái mà bạn cho là tay của mình, nó không cứng ư? Hay nó mềm?
Trả lời: Nó ấm ạ!
Achaan: Được rồi, bạn có cho đặc tính ấm ấy là đầu của tôi, tay của tôi hoặc chân của tôi không?
Trả lời: Không ạ!
Achaan: Không chút nào ư? Bạn thực sự thấy rằng, nó chỉ là cái cứng, không hề có ý niệm về cái tay của bạn ư?
Trả lời: Tôi nghĩ là vậy!
Achaan: Chỉ là suy nghĩ!
Trả lời: Tôi nghĩ tôi kinh nghiệm đặc tính ấm đó.
Achaan: Vâng, bất kỳ ai đều có thể kinh nghiệm đặc tính ấm miễn là có thân căn tiếp xúc (với đối tượng xúc chạm) tại điểm kinh nghiệm đặc tính ấm… Bạn đang ở đâu?
Trả lời: Tôi không nghĩ về nó.
Achaan: Nhưng ai đang thấy hiện giờ (Trả lời: Cái thấy ). Ai đang nghe hiện giờ? (Trả lời: Cái nghe). Tất cả là thực tại phải không?
Trả lời: Không, chỉ là tà kiến cho rằng những thứ ở đây là thực tại
Achaan: Cái thấy thì không phải là cái nghe, nó không thể là bất kỳ ai hay bất kỳ cái gì, nó chỉ sinh khởi để thấy, rồi nó diệt mất hoàn toàn, không có ai ở kia, không có ai ở đây, chỉ là các thực tại khác nhau sinh rồi diệt hết lần này đến lần khác, chỉ vậy thôi.
Trả lời: Chúng ta có thể biết về những thứ sinh và diệt, nhưng không phải chúng ta luôn biết về bản chất vô thường.
Achaan: Liệu trí tuệ (panna) có thể thấy được sự khác nhau, một cách hoàn toàn và tuyệt đối, giữa cái kinh nghiệm và cái được kinh nghiệm không?
Trả lời: Đôi khi chúng ta có thể kinh nghiệm được điều đó, đôi khi thì không.
Achaan: Vậy còn cái hiểu về sự khác biệt giữa cái thấy và cái được thấy?
Trả lời: Dường như tâm chú ý hơn vào cái thấy hay cái nghe, nó không hướng nhiều đến đối tượng (của cái thấy và cái nghe).
Achaan: Tâm có khác với cái thấy không?
Trả lời: Cái thấy là một trong các thức.
Achaan: Bạn gọi nó là thức (vinanna), bạn có thể gọi nó là ý (mano) không?
Jon: Lúc trước bạn đã nói về tâm chú ý để thấy một đối tượng. Vậy Achaan đang hỏi là cái thấy có phải là tâm không?
Trả lời: Cái thấy là một tâm khác.
Achaan: Bởi vì bạn phân biệt cái thấy là cái không suy nghĩ,… vậy tâm là gì?
Jon: Sự khác biệt giữa hai loại tâm này là gì?
Achaan: Vậy tâm là gì?
Trả lời: Tâm thì nghĩ hay kinh nghiệm.
Sarah: Và có bất kỳ sự khác biệt nào giữa thức (vinnana), tâm (citta) và ý (mano) nào không? Vì bạn đã quen thuộc với những khái niệm này, nên chúng ta có thể dịch tất cả là tâm. Nhưng có sự khác biệt nào giữa vinnana, citta và mano không?
Trả lời: Vậy vinnana bao gồm 6 thức hay….. chỉ là tâm thôi?
Sarah: Thật ra chúng đều giống nhau, nên từng khoảnh khắc của thức đều là citta hay vinnana hay mano, bất kể chúng ta muốn gọi nó là gì. Vậy câu hỏi ở đây là tâm là gì? Cái thấy là tâm, cái thấy là citta. Cái nghe là tâm hay cái nghe là mano. Suy nghĩ là citta hay mano. Và khi bạn đề cập về tâm và cái thấy, thì thực ra là, cái thấy cũng là một loại tâm, là citta hay mano.
Trả lời: Tôi cũng hiểu rằng nhĩ thức hay nhãn thức thì khác với tâm thức.
Sarah: Có đúng là chỉ có ba loại thực tại hữu vi, tâm (citta), tâm sở (cetasika) và sắc (rupa), chỉ vậy thôi phải không? Vậy mọi loại thực tại hữu vi đều là citta, cetasika và rupa. Vậy cái chúng ta gọi là tâm, hay cái thấy chỉ có thể là citta. Dù cho nó ở trong tiến trình nhãn môn, nhĩ môn hay ý môn, nó vẫn là citta – cái kinh nghiệm đối tượng.
Achaan: Bạn đang nghĩ về sáu thế giới, có đúng không? Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Phải vậy không? Vậy tâm thực sự là gì, nếu thay cho việc dùng các từ khác nhau, bạn chỉ nghĩ về thực tại có thể kinh nghiệm một đối tượng? Có hai loại thực tại: một loại là cái không thể kinh nghiệm cái gì cả, loại khác là cái kinh nghiệm một đối tượng, bất kể khi nào nó sinh khởi và cho dù chúng ta gọi nó là gì hay dưới các dạng khác nhau thông qua các căn khác nhau. Vậy bây giờ, chúng ta đang nói tới cái có thể kinh nghiệm đối tượng, phải vậy không?
Trả lời: Bà muốn nói đến thực tại có bản chất vô thường và thực tại có bản chất thường hằng?
Achaan: Mọi thực tại hữu vi đều không thường hằng, cho dù khi sinh khởi, nó kinh nghiệm một đối tượng hay nó không thể kinh nghiệm cái gì cả! Bất kỳ cái gì sinh khởi! (đều là các thực tại hữu vi). Hãy bàn về các thực tại một cách từ từ, từng bước một! Bất kỳ thực tại nào cũng có đặc tính, chức năng, biểu hiện và nguyên nhân của nó. Chẳng hạn, hiện giờ, tại khoảnh khắc này, cái gì là cái có thể kinh nghiệm một đối tượng?
Trả lời: Có thể là cái thấy, cái nghe, sự xúc chạm…. tùy thuộc vào mỗi người….
Achaan: Cái thấy thì khác với cái không thể kinh nghiệm cái gì cả, phải vậy không? (Trả lời: Vâng ạ). Vậy cái thấy không phải là cái cứng. Vậy bây giờ có thể hiểu trực tiếp về cái thấy khi nó sinh và diệt không?
Trả lời: Nó đã qua rồi. Hiện giờ, chỉ có suy nghĩ về cái thấy
Achaan: Vậy, cái thấy thì không suy nghĩ. Chúng có phải là pháp (dhamma) không? (Trả lời: Có ạ). Chúng có thực không?
Trả lời: Ở mức độ nào đó. Bởi vì nó rất nhanh rồi lại diệt đi, hiện giờ nó không còn tồn tại chút nào nữa.
Achaan: Đúng, nhưng cái gì đã sinh khởi rồi thì là thực có phải không?
Trả lời: Liệu ta có thể gọi nó là thực khi nó chỉ sinh khởi và diệt đi rất nhanh không?
Achaan: Có chứ, nếu không cái gì mới là thực?
Trả lời: Có còn thực tại nào khác đằng sau nó không?
Achaan: Bạn muốn nói gì khi dùng từ “đằng sau”?
Trả lời: Nó có thể là bản chất vô thường chẳng hạn?
Achaan: Bản thân cái ấm (nóng) là không thường hằng, bạn không cần phải đi tìm thêm cái gì khác đằng sau nó. Thế cái gì ở đằng sau cái thấy?
Trả lời: Đôi khi chúng ta có thể biết về đặc tính ấm, hay cảm thọ, hay cái thấy, nhưng chúng ta không biết về sự hiện diện của bản chất vô thường đằng sau các hiện tượng.
Achaan: Từ từ đã. Bất kỳ cái gì sinh khởi, đều phải diệt đi có phải không?
Trả lời: Vâng
Achaan: Liệu có dễ kinh nghiệm điều ấy không?
Trả lời: Đôi khi dễ, đôi khi không
Achaan: Tôi cho rằng bạn đang nghĩ về âm thanh và cho rằng thật dễ biết âm thanh là vô thường, có đúng không, hay bạn đang nghĩ gì khác?
Trả lời: Đúng vậy, điều đó thật dễ….
Achaan: Nghe thì có vẻ như vậy, nhưng sự thực, từ khi nó (âm thanh) sinh khởi cho đến khi nó diệt mất, có những citta khác nhau kinh nghiệm nó, hoặc là với tham, sân hay si. Cũng tương tự như vậy với bất kỳ cái gì được kinh nghiệm qua năm căn, chứ không chỉ có âm thanh. Điều ấy không thể được kinh nghiệm trực tiếp hiện giờ, nhưng khi chánh kiến phát triển, sẽ có sự xả ly với việc không biết (vô minh) về nó, không hiểu về nó, và không còn coi sự vô minh ấy là ta nữa. Từng chút một. Thực tại chỉ có thể xuất hiện đối với mức độ ấy của hiểu biết. Còn bây giờ, nó vẫn bị che kín hoàn toàn bởi vô minh (avija) và tham ái. Lớp che phủ quá cứng và dày đặc từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác, ngày càng tăng. Đó là lý do avija không thể hiểu chút nào về bản chất thực của thực tại. Tại khoảnh khắc có hiểu biết sẽ không có avija. So với avija thì hiểu biết (hiện giờ)còn ít ỏi đến mức nào?
Trả lời: Vâng, biết hay không biết cũng đều do nhân duyên.
Achaan: Đúng, và tại sao?
Trả lời: Bởi sự tích lũy
Achaan: Bởi vì chúng không thuộc về bất kỳ ai, ngay cả chính Đức Phật.
Trả lời: Vâng, đó vẫn là thực tại ngay cả nếu chúng ta biết hay không biết về nó
Achaan: Trí tuệ (panna) là sự đối nghịch với với avija, chỉ panna mới có thể hiểu.
Trả lời: Và panna thì nằm ngoài tâm và thân.
Achaan: Panna là cái gì? Nó có thực không? (Trả lời: Vâng, nó là thực). Nó là một thực tại? (Trả lời: Vâng). Nó có thể hiểu bất kỳ cái gì xuất hiện bây giờ không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Từng chút một. Không phải tất cả một lúc. Nếu ngày càng có sự phát triển hiểu biết, panna có thể sinh khởi ngay. Không có trở ngại để kinh nghiệm về sự sinh diệt hiện giờ. Nhưng sự sinh diệt không xuất hiện bây giờ, có nghĩa là chánh kiến còn rất ít ỏi.
Câu hỏi: Vậy panna cũng là do nhân duyên? Nó cũng là kết quả của nhân duyên phải không?
Achaan: Nó có thể sinh khởi khi có nhân duyên thích hợp cho nó sinh khởi.
Trả lời: Nhưng các thực tại vẫn tồn tại một cách độc lập với mức độ hiểu biết của chúng ta có phải không, chúng vẫn sinh khởi cho dù ta biết hay không biết
Achaan: Chắc chắn vậy, liệu ai có thể kiểm soát, có thể làm cho nó sinh khởi?
Sarah: Và panna cũng chỉ là một thực tại hữu vi khác. Ngoài Niết bàn, mọi thực tại đều do duyên khởi. Chúng chỉ sinh khởi khi có đủ nhân duyên và rồi diệt đi ngay, vậy panna hay chánh kiến, tuệ giác cũng chỉ là một thực tại hữu vi khác, nó sinh khởi khi có nhân duyên, nó hiểu về đối tượng rồi lại diệt đi ngay lập tức, cũng giống như cái thấy, cái nghe, suy nghĩ, thích (tham) hay không thích (sân) hay bất kỳ thực tại nào khác.
Câu hỏi: Vậy thực tại này có thuộc về khổ đế (dukkha-sacca) không?
Achaan: Ý bạn là gì khi nói “thuộc về dukkha-sacca”? nó chính là dukkha-sacca, bởi vì nó sinh và diệt. Nó không thuộc về bất kỳ ai hay bất kỳ cái gì.
Sarah: Kể cả panna cũng vậy
Câu hỏi: Tôi mới biết về Giáo pháp (dhamma) được hai tháng. Và theo như tôi hiểu, chánh niệm và hay biết là một. Nhưng có một số sách nói rằng chúng khác nhau. Bà có thể giải thích chánh niệm là gì không?
Achaan: Bạn đang nói về vipassana ư? Tôi chỉ muốn đi từng từ một: Chánh niệm, vipassana.
Trả lời: Khi tôi thực hành, trong mọi hoạt động hàng ngày, tôi cố gắng làm mọi việc một cách có chánh niệm, nên tôi hiểu rằng hay biết cái gì đấy và có chánh niệm cũng như nhau.
Achaan: Vì sao bạn thực hành?
Trả lời: Vì tôi nghĩ nó có ích.
Achaan: Có ích cho cái gì?
Trả lời: Tôi nghĩ là cho cuộc sống.
Achaan: Cuộc sống là gì? Nếu không có cái thấy, có cuộc sống không? Nếu không có cái nghe, có cuộc sống không? Nếu không có suy nghĩ, có cuộc sống không? Bạn mong muốn gì từ việc thực hành?
Trả lời: Tôi chỉ muốn khám phá bản thân.
Achaan: Vấn đề là “tôi”! Chừng nào còn có (ý niệm về)“tôi”…. Làm sao có thể hiểu rõ là không hề có ai cả, không hề có “tôi”? (Chừng nào chưa hiểu rõ điều đó), thì chừng ấy sẽ vẫn là “tôi” làm và mong đợi cái gì đó cho “tôi”. Đó không phải là cách để giảm bớt dính mắc vào “tôi”. Và Giáo lý của Đức Phật dạy về điều gì? Về vô ngã, không có “tôi”, và về giảm bớt sự dính mắc, từ việc nghe, suy ngẫm, hiểu bất kỳ cái gì đang xuất hiện bây giờ, ngay bây giờ.
Câu hỏi: Đôi khi, sau khi hành thiền, chúng ta có thể không dính mắc vào ý niệm “tôi” hay “bạn”, nhưng chúng ta có thể dính mắc vào “thân” và “tâm”.
Achaan: Chỉ nói thôi thì không có ý nghĩa gì cả. Không hiểu biết và vô minh cũng có thể nói như vậy. Đức Phật có dạy thực hành mà không có hiểu biết về thực tại hiện giờ không? không “ai” có thể làm công việc thực hành, không ai cả. Đó là giáo lý của Đức Phật: chỉ là các thực tại. Bạn thấy không, mặc dù đã “thực hành”, nhưng lại không hề hiểu về các thực tại chút nào, rằng chúng là vô ngã, không ai cả.
Câu hỏi: Câu hỏi là, vậy chúng ta phải quan sát bất kỳ cái gì đang xảy ra, hay chúng ta phải làm như thế nào?
Achaan: Chỉ là câu hỏi về “tôi” và “chúng ta”. Không hề về các thực tại.
Người phiên dịch: Tại khoảnh khắc đó, chỉ có tâm hay biết và diễn tiến của suy nghĩ, tại khoảnh khắc đó không có “tôi”. Đó là sự quan sát mà cô ấy mô tả.
Sarah: Ai quan sát tâm?
Người phiên dịch: Tôi cho rằng, nhưng tôi không chắc là tôi hiểu ý của cô ấy, cô ấy đang nói về các tình huống trong đời sống, nhiều lúc chúng ta gặp những vấn đề hay khó khăn. Khi ấy, ta cần phải suy nghĩ để tìm cách giải quyết vấn đề. Đôi khi, có suy nghĩ nói rằng cần giải quyết vấn đề theo cách này, nhưng đôi khi lại có rất nhiều suy nghĩ khác nhau và cô ấy không biết làm thế nào để xử lý những suy nghĩ ấy và bản thân vấn đề nữa.
Achaan: Cô ấy muốn giải quyết cái gì? Cô ấy muốn giải quyết vấn đề của mình phải không? Có đúng không?
Trả lời: Achaan đã nói, chỉ có giây phút hiện giờ là đáng quan tâm. Điều ấy có nghĩa rằng, chúng ta chỉ cần biết mọi thứ như chúng là và biết theo khả năng mà chúng ta có thể, phải không ạ?
Achaan: Nếu không có cái thấy, cái nghe, liệu có vấn đề không?
Người phiên dịch: Tôi vừa mới nhắc lại lời Bà nói hôm qua, rằng hiểu biết về giây phút hiện tại là cách để….
Sarah: Cũng giống như câu hỏi về liệu chúng ta có nên đi theo các vị thầy khác hay tới trung tâm thiền để hiểu về các thực tại hiện giờ, và rằng chúng ta nên làm thế nào để đối phó với những khó khăn hay vấn đề gặp phải ở sở làm, hay chúng ta nên lựa chọn làm cái này hay cái kia. Nhưng trên thực tế, vấn đề căn bản tại giây phút ấy chính là ý niệm về tôi hay ai đó cần phải đưa ra sự lựa chọn hay quyết định, thay là chỉ cần hiểu rằng bất kỳ cái gì sinh khởi hiện giờ đều là pháp hữu vi, và rằng nếu không có cái thấy, không có cái nghe, sẽ không có suy nghĩ về tất cả những vấn đề đó, đó là lý do tại sao chúng ta luôn quay trở lại với cái thấy hiện giờ, cái nghe hiện giờ, suy nghĩ hiện giờ. Chỉ cần hiểu về các pháp hữu vi, không có gì đằng sau trí tuệ, không có gì đằng sau các thực tại. Tất cả mọi người đều muốn kiểm soát cuộc sống, muốn không có vấn đề gì, chỉ muốn những cảm thọ dễ chịu. Nhưng Đức Phật nói rằng điều ấy là không thể, bởi vì chúng là các pháp hữu vi, là vô ngã. Như vậy, như Ngài đã nói ở trong Kinh Vô ngã tướng (Anattalakkhana Sutta)….chúng ta không muốn có các cảm thọ khó chịu, chỉ muốn có những cái mà ta muốn, nhưng trên thực tế các pháp đều do nhân duyên. Đó là lời dạy của Đức Phật. Đó là lý do tại sao tất cả các pháp hữu vi đều là khổ đế (dukkha sacca).
Người phiên dịch: Theo như cô ấy hiểu, phải có một cái tâm chủ nào đó để kiểm soát và định hướng các tâm khác đi theo một hướng nào đó.
Achaan: Hãy bàn về các vấn đề. Ngày hôm qua, câu hỏi đặt ra là: ai không có vấn đề? Và, Đức Phật có vấn đề nào không?
Trả lời: Đức Phật không còn có vấn đề nào nữa, bởi vì Ngài đã đạt giác ngộ, nhưng chúng ta vẫn sống trong cõi ta bà (samsara), nên chúng ta có những vấn đề mà chúng ta cần có một tâm chủ nào đó để giải quyết tất cả những vấn đề này.
Achaan: Đức Phật không có vấn đề nào bởi vì Ngài không còn vô minh. Vậy bất kỳ ai còn có vô minh đều có những vấn đề, trong suốt cuộc đời. Và cái gì có thể là duyên khiến các vấn đề giảm bớt?
Người phiên dịch: Cô ấy cho rằng cố ấy đang cố gắng giải quyết các vấn đề nhỏ hiện giờ trước đã
Achaan: Được rồi, bạn có muốn có cái có thể giải quyết được vấn đề không?
Người phiên dịch: Hiện giờ cô ấy đang chìm đắm trong các câu chuyện về các khó khăn trong cuộc sống và các vấn đề trong xã hội.
Achaan: Nếu không có suy nghĩ, liệu có thể có những người khác không?
Người phiên dịch: Tôi vừa nói với cô ấy rằng, theo Đức Phật, chỉ có các pháp chân đế, chỉ có các thực tại. Vậy nếu không có suy nghĩ, liệu có thể có Thái, có Achaan hay ai đó không, cô ấy trả lời rằng có, bởi vì họ đang ngồi trước mặt cô ấy mà, đó là thực tại.
Achaan: Vậy có phải bạn muốn nói rằng, khi có suy nghĩ thì có nhiều người? Và khi không có suy nghĩ, còn có nhiều người không?
……
Câu hỏi: Liệu người mù hay người điếc có thể hiểu các thực tại tuyệt đối không? Theo như tôi hiểu, không có cái nghe hay cái thấy đối với họ.
Achaan: Vậy làm thế nào có thể hiểu mà không cần nghe?
Câu hỏi: Nhưng họ vẫn có thể hiểu về cái cứng, về cái ngửi,…
Achaan: Nhưng ai sẽ nói cho người đó biết để hiểu rằng sự xúc chạm là vô ngã?
Câu hỏi: Một người mù có thể nghe Giáo lý, vậy người ấy có thể phát triển hiểu biết hay không?
Achaan: được
Câu hỏi: Và nếu một người điếc cũng có thể đọc?
Achaan: Được, bởi vì đọc cũng cũng như nghe, nhưng qua cái thấy.
Câu hỏi: Nếu chúng ta có vấn đề này hay vấn đề kia, có phải đó là vì avija, có đúng không ạ?
Achaan: Đúng vậy
Câu hỏi: Tôi đã đọc về các lời giảng của bà Achaan Naeb về tứ oai nghi. Theo đó, mọi người có thể tới trường thiền và họ sẽ được dạy cách làm thế nào để hiểu và quan sát. Vậy ý kiến của bà về vấn đề này là gì?
Achaan: Được rồi. Chúng ta bàn về oai nghi, phải vậy không?
Trả lời: Không phải về oai nghi, mà về chánh kiến mà Achaan Naeb đưa ra cho các thiền sinh về không có cái ngã nào khi quan sát, không có ai quan sát, chỉ có khổ và khổ thúc đẩy việc thay đổi oai nghi… đại loại như thế.
Achaan: Ai dạy không quan trọng chút nào, chúng ta hãy quan tâm đến sự thực, được không? Vậy chúng ta nên biết oai nghi là gì?
Sarah: Như bây giờ, có oai nghi nào không? (Trả lời: Có). Oai nghi được kinh nghiệm như thế nào?
Trả lời: Đặc tính cứng, mềm,…
Sarah: Vậy đặc tính cứng là thực, mềm cũng là thực. Vậy oai nghi là thực tại nào?
Trả lời: Xin lỗi, tôi không chắc là tôi hiểu….
Sarah: Đặc tính cứng là thực, ấm cũng là thực. Vậy oai nghi được kinh nghiệm như thế nào? Nó có là thực tại được kinh nghiệm qua thân căn không?
Trả lời: Tôi nghĩ rằng oai nghi chỉ là một khái niệm. Tâm tạo ra khái niệm ấy.
Sarah: Vậy oai nghi có thể là đối tượng của chánh niệm không?
Trả lời: Tôi không biết, nhưng tôi hiểu rằng Achaan Naeb nói rằng, khi chúng ta quan sát mọi thứ, quan sát sắc (rupa) và hiểu khổ khi chúng ta thay đổi oai nghi, rằng đó là do khổ thúc đẩy. Trên thực tế, tôi hiểu rằng không có oai nghi, nhưng tôi đọc sách thấy như vậy.
Achaan: Tại sao chúng ta không thể kinh nghiệm khổ, và cả ba đặc tính (tam tướng? Cái gì đã che mờ điều đó?
Trả lời: Avija
Achaan: Nói thì rất dễ. Bạn thấy đấy, nếu oai nghi là thực tịa, nó sẽ phải sinh và diệt, phải vậy không? Nhưng ai có thể kinh nghiệm oai nghi sinh và diệt? (Trả lời: Không ai cả). Không, không ai cả, chừng nào còn có oai nghi, chừng đó còn có (ý niệm về) bạn. Và đó chỉ là suy nghĩ. Nếu nó là một thực tại, thông qua căn môn nào nó có thể xuất hiện? Chỉ là tưởng (sanna), sự nghi nhớ về khối toàn thân trong tư thế nào đó.
Sarah: Và tại sao chúng ta lại có ý niệm về oai nghi? Bởi vì các rupa như đặc tính cứng và ấm sinh rồi diệt rất nhanh, chúng thay đổi cực kỳ nhanh, nên khi không có tuệ giác, ta gom tất cả lại với nhau và trở thành oai nghi, là cái gì đó hay là tôi.
Câu hỏi: Liệu oai nghi có là một trong 28 loại sắc (rupa)?
Sarah: Nó chỉ là một khái niệm, chỉ là một ý niệm, không phải là một thực tại.
Trả lời: Nhưng nếu nó được sanna kinh nghiệm, có nghĩa là nó được tâm kinh nghiệm trực tiếp, phải không?
Achaan – Sarah: Sanna chỉ ghi nhớ, trong trường hợp này là nhớ tưởng sai, không phải là nhớ tưởng đúng. Tại khoảnh khắc có suy nghĩ về cái ngã, hay thân của tôi: đó là nhớ tưởng đúng hay sai – hay điên đảo tưởng, sanna vipallasa? Tại khoảnh khắc đó, cái gì có thể được kinh nghiệm trên thân?
Trả lời: Cái ngồi
Achaan: Làm ơn hãy nói đặc tính của cái ngồi là gì, nếu nó là thực?
Trả lời: Tôi vẫn nghĩ rằng nó là một loại rupa
Achaan: Loại rupa nào? Bằng cách nào nó được kinh nghiệm, thông qua căn nào? Nó là rupa nào, nếu nó là rupa? Cái cứng có thể được chạm qua thân căn, đúng không? Và cả qua ý căn. Không hề có oai nghi. Và khi có sự xúc chạm, chúng ta cho sự xúc chạm đó là cái gì đó của tôi: như tay của tôi… đó là tà kiến. Ngay cả khi chưa hình thành ý niệm về một oai nghi, mới chỉ là một loại thực tại, cái cứng hay cái mềm, bạn vẫn cho nó là tôi hay của tôi rồi.
Câu hỏi: Nó không phải là loại rupa không gian ư?
Achaan: Không gian là gì?
Trả lời: Nó cũng do nhân duyên
Achaan: Nó ở đâu? Có không gian ở đây không? (Bà chỉ vào cái chai)
Trả lời: Có không gian được tạo ra bởi hình khối của cái chai chẳng hạn.
Achaan: Vâng, vậy có không gian ở đây không? (Bà chỉ vào cái micro)
Trả lời: Có, có thể
Achaan: Cái gì có thể kinh nghiệm không gian giữa các rupa? Chắc chắn nó có ở đó không? Nhưng liệu có cái gì có thể khiến kinh nghiệm trực tiếp bản chất thực của cái ở giữa các kalapas (nhóm các rupa) sinh khởi để biết rằng không hề có oai nghi? Vì có cái cứng và có rupa không gian giữa từng nhóm kalapas, nó cho thấy rằng không có oai nghi, không có micro, không có thân.
Câu hỏi: Chúng ta có thể quan sát nhóm rupa ấy không?
Achaan: Bạn không thể lựa chọn, không ai có thể kinh nghiệm được, bởi vì điều ấy là rất khó. Nhiều nhóm rupa với không gian ở giữa.
Trả lời: ( Ý tôi muốn nói đến) nhóm các rupa có đặc tính giống nhau
Achaan: Rupa không gian ở xen kẽ các nhóm có đặc tính cứng, nhưng không chỉ riêng một chút cứng, mà là một nhóm rupa không kinh nghiệm được trực tiếp(hiện giờ), bởi vì nó sinh và diệt cực nhanh. Đó là lý do vì sao có từ “rupa nimita” (tướng của sắc),”vedana nimita” (tướng của thọ) và “sanna nimita” (tướng của tưởng).
Câu hỏi: Chúng sinh khởi cùng một lúc với nhau ư?
Achaan: Tùy vào nhân duyên, nằm ngoài sự mong đợi của ta. Tất cả chỉ là suy nghĩ hay bàn về các thực tại trong khi các thực tại sinh rồi diệt mà không hề được hay biết. Để hiểu về từng thực tại, phải có hiểu biết lý thuyết ngay khi bắt đầu học, phải rất thành thục, không chỉ nghĩ rằng chúng ta có thể hiểu nó là gì, mà cần phải suy xét, từ từng từ một để có thể hiểu. Ngay cả từ “không gian” hay “rupa”, “cứng” hay “nhãn căn”, “nhĩ căn”, tất cả mọi thứ.
Câu hỏi: Vậy tướng của thọ hay tướng của sắc cũng là thực tại?
Achaan: Khi không có thực tại, liệu có thể có tướng của thực tại không? Không có con chim, liệu có thể có bóng của con chim không? Vậy những gì được nhìn thấy trong thế giới của khái niệm chỉ là bóng của các thực tại. Cái được nhìn thấy là “chị Tâm” chỉ là bóng của đối tượng thị giác sinh rồi diệt. Khi có sự xúc chạm hoặc hay biết đặc tính cứng hay ấm, đó có phải là oai nghi không? Và nếu không có bốn loại sắc chính và các loại sắc khác, liệu có thể có thân không? Khi không có thân, liệu có thể có ý niệm về “ngồi” hay “đứng” không? Liệu cái chai này có thể đứng hay ngồi không? Nó cũng chỉ là các đặc tính ấm, cứng,… hệt như ở đây (chỉ vào một thứ khác). Và nó đang ngồi hay nằm vậy? Chỉ là ý niệm!. Chưa hề có thực tại nào được kinh nghiệm với sự hiểu biết cả. Trên thực tế, cái gì được thấy? Câu trả lời đơn giản là: đối tượng thị giác. Nhưng có hiểu về nó như là một thực tại hay không, hay luôn là ai đó? Ai đó hay cái gì đó đứng. Chưa hề hiểu thực tại. Vậy mục đích hành thiền là gì? Không hề hiểu về cái gì xuất hiện bây giờ một chút nào cả. Vì thế nên ngày càng có nhiều vô minh và dính mắc. Ngay cả cái suy nghĩ nên đi đâu đó để có hiểu biết cũng là sai lầm, bởi vì thực tại chính là bây giờ. Nếu không có hiểu biết, nó cũng biến mất hoàn toàn, cho dù ở bất kỳ đâu.
Câu hỏi: Vô minh cũng sinh và diệt ư?
Achaan: Mọi thực tại hữu vi. Bất cứ cái gì là thực thì là một thực tại và đều sinh diệt do duyên.
Câu hỏi: Đức Phật có dạy về bố thí (danna), trì giới (sila) và phát triển tâm trí (bhavana). Vậy chúng ta nên hiểu như thế nào về ý nghĩa của từ phát triển tâm trí (bhavana), bởi vì ở Việt Nam, “bhavana” thường được dịch thành “hành thiền”, hay “tham thiền”.
Achaan: Toàn bộ Giáo lý của Đức Phật đều liên quan đến sự hiểu biết, chứ không phải là làm mà không có chút hiểu biết nào, nếu không đó không phải là Đức Phật.
Trả lời: Nhưng hiểu biết cũng là do tâm tạo, cái mà tâm cho là hiểu biết đúng
Achaan: Hãy nói về tâm, trên thực tế, nó là cái gì?
Trả lời: Tâm nghĩ hay phân tích hay suy xét hay….
Achaan: Ý bạn nói là suy nghĩ, có đúng không? Bạn muốn nói là suy xét? Hay là cái gì?
Trả lời: Cái hiểu có thể từ việc suy nghĩ hay cái hiểu ….
Achaan: Vậy bạn muốn nói rằng hiểu biết không phải là suy nghĩ, không phải là tâm, có đúng không?
Trả lời: Ở mức độ nào đó, nó có thể từ suy nghĩ, nhưng…
Achaan: Hãy chắc chắn là bạn biết tâm là gì đã.
Trả lời: Là suy nghĩ chăng?
Achaan: Chỉ có suy nghĩ là tâm thôi ư?
Trả lời: Tôi nghĩ là cả một số thứ khác nữa
Achaan: Cái gì có thể được thay thế cho từ “tâm”, để chúng ta có thể hiểu cái gì kinh nghiệm hiện giờ? Liệu có kinh nghiệm về cái gì bây giờ hay không?
Trả lời: Tâm cũng kinh nghiệm và biết nữa, phải không ?
Achaan: Xin hãy quên đi từ “tâm”. Ngay bây giờ, hãy cố gắng hiểu các thực tại mà không cần suy nghĩ.
Trả lời: Đó là cái thấy, cái nghe…
Achaan: Bất cứ cái gì có thể kinh nghiệm một đối tượng. Nếu không có Giáo lý, như hiện giờ, ai có thể biết rằng cái thấy là một thực tại, thấy không? Nếu không có Giáo lý, sẽ chỉ luôn là “tôi thấy”. Dù không suy nghĩ về tâm hay không phải tâm, vẫn chỉ là “tôi thấy”, có đúng không? Và bản chất của cái thấy, bản chất của cái được thấy là gì? Bạn không phải sử dụng bất kỳ từ nào như “tâm” hay “cái thấy”. Nhưng chúng ta sử dụng chúng để biết rằng chúng ta không nói về các thực tại khác, chỉ là khoảnh khắc của cái thấy, phải vậy không? Có cái thấy hiện giờ, tại khoảnh khắc của cái thấy.
Trả lời: Chỉ có cái thấy, cái biết hay cái nghe
Achaan: Chưa đâu, chúng ta chỉ nói một từ một lần để thực sự hiểu đã. Cho dù chúng ta sử dụng từ nào, hãy để chúng ta hiểu nó như nó là. Chẳng hạn, chỉ nói về cái thấy. Đừng nghĩ về tâm hay cái gì khác. Được không? Vì có cái thấy, nếu không ai nghĩ về cái gì khác, có thể có sự suy xét về cái thấy ngay bây giờ.
Trả lời: Có nhiều cái thấy
Achaan: Chưa, chưa đâu. Tại sao bạn lại nói có nhiều cái thấy?
Trả lời: Thực sự đối với tôi có cái thấy, cái biết, cái nghe,…
Achaan: Bởi vì không phải chỉ có một khoảnh khắc của cái thấy. Bởi vì hiện giờ, dường như luôn có cái thấy, nhưng lại có cả cái nghe. Trên thực tế, cái nghe không thể sinh khởi khi có cái thấy. Đó là lý do vì sao bạn nói: có nhiều cái thấy, bởi vì có nhiều thứ đan xen. Nhưng cái thấy chỉ thấy, nó không nghe. Hãy chỉ bàn về chỉ một từ một lần. Chúng ta có phải sử dụng từ “tâm” khi chúng ta bàn về cái thấy không? Có cái thấy, hãy quên đi từ ngữ, cho dù nó là “tâm” hay “cái thấy”, chỉ cần hiểu rằng hiện giờ có cái thấy. Và khi không có suy nghĩ về những thứ khác, sẽ có thể hiểu thêm về cái thấy, bởi vì có cái thấy để có thể được hiểu. Và cái thấy có thể được thấy không, ai có thể thấy cái thấy? Không, không thể. Đó là chính cái mà chúng ta gọi, hay Đức Phật nói, là “nama” (danh), một thực tại không có hình khối, không có hương, không có vị, không là bất kỳ một loại rupa nào, vì bản chất của nó là khi sinh khởi phải kinh nghiệm một đối tượng, cho dù chúng ta gọi nó là gì. Kể cả ngay bây giờ, chúng ta cũng không cần phải gọi nó là cái thấy, nhưng nó vẫn sinh khởi và nó biết hay kinh nghiệm cái được thấy, không phải tôi, không phải ai cả. Đó là chánh kiến về cái thấy như nó là.
Câu hỏi: Khi mắt của chúng ta thấy bức tranh, đầu tiên chúng ta hay biết nó như một đối tượng, sau đó chúng ta hiểu rằng đó là bức tranh về hoa sen. Cái gì khiến chúng ta nghĩ rằng đó là bức tranh về hoa sen? đó là do kinh nghiệm, cái kiến thức hay nó là một loại citta?
Achaan: Trước khi có ý niệm về cái gì đó, liệu cái thấy tự nó có thể sinh khởi không? Nó là do nhân duyên và có rất nhiều nhân duyên cho cái thấy sinh khởi. (Biết điều đó) chính là cách để bớt dính mắc vào ý niệm về ngã, trong từng khoảnh khắc. Ngay cả cái thấy hiện giờ cũng cần nhiều nhân duyên cho nó sinh khởi trước khi có ý niệm về hoa sen. Chỉ cần học để hiểu một thực tại ở một thời điểm. Cái thấy không thể biết rằng đó là hoa sen. Nó chỉ sinh khởi, thấy và rồi diệt mất hoàn toàn. Dường như có nhiều khoảnh khắc của cái thấy, nhưng trên thực tế, chỉ một cái ở một thời điểm. Vì Đức Phật gọi nó là citta, cái sinh khởi và kinh nghiệm một đối tượng và tự nó sẽ tạo duyên cho citta kế tiếp, ngay khi nó vừa diệt đi. Đó là lý do vì sao không thể có hai citta cùng một thời điểm. Và chỉ có một thực tại, một đối tượng có thể được kinh nghiệm, nhờ có nhân duyên sinh khởi cùng với nó. Và citta chỉ có chức năng là kinh nghiệm đối tượng. Citta không thể nhớ, không thể thích hay không thích. Vì thích hay không thích là cái sinh khởi cùng với citta, được gọi là tâm sở hay cetasika. Cetasikas cũng là thực tại kinh nghiệm cái gì đó, nhưng nó không thể sinh khởi một mình, mà nó phải sinh khởi cùng với citta. Tuy vậy nó không có chức năng kinh nghiệm đối tượng, nó có đặc tính riêng của nó là cùng kinh nghiệm đối tượng mà citta kinh nghiệm, nhưng đảm nhận chức năng riêng như là ghi nhớ, cảm thọ, thích hay không thích đối tượng. Những cetasika này có lúc sinh khởi cùng với citta, có lúc không. Chỉ có 7 cetasika làm duyên cho citta và luôn đồng sinh với citta. Không có 7 cetasika này, citta không thể sinh khởi. Và có một loại cetasika là tâm sở nhất tâm, nó chỉ tập trung trên đối tượng, nhờ đó citta chỉ có thể kinh nghiệm một đối tượng tại một thời điểm. Và citta cũng là nhân duyên cho sự sinh khởi của citta kèm các cetasikas tiếp sau nó. Tại sao Đức Phật lại giảng chi tiết cho chúng ta về từng khoảnh khắc trong cuộc sống? Để hiểu rằng không có cái ngã nào, không có người nào trong các thực tại. Chúng chỉ là các yếu tố hay dhatu, không ai có thể thay đổi bất kỳ đặc tính nào của bất kỳ thực tại nào. Cái cứng sinh khởi là cái cứng, chỉ vậy thôi. Âm thanh là âm thanh, mùi là mùi, tâm là tâm, tâm sở là tâm sở.
Bây giờ chúng ta có đang quy y Phật không? Nếu không, chúng ta chỉ tụng mà không hiểu chút nào.
Sarah: Và mỗi khoảnh khắc của cái thấy, thì một đối tượng thị giác khác được thấy. Đồng thời, có các cetasika khác nhau sinh khởi cùng với citta tại thời điểm của cái thấy, chẳng hạn như sanna (tưởng), nó ghi nhớ đối tượng được thấy, và nhờ đó, sẽ có nhân duyên cho các loại suy nghĩ khác nhau về hoa sen và các đối tượng khác. Nếu các đối tượng thị giác được thấy đều giống hệt nhau, sẽ không có ý niệm về cái micrô hay con người. Bởi vì ở mỗi thời điểm, cái thấy thấy một đối tượng thị giác khác, đó là lý do vì sao suy nghĩ được tạo duyên theo các cách khác nhau. Đặc biệt là do tưởng (sanna), sự khi nhớ hay nhận thức và tâm sở tầm (vitaka) nghĩ về đối tượng sau đó. Vậy, mọi cetasika đều có một chức năng. Đó là lý do vì sao có các ý niệm khác nhau.
Achaan: Bạn có thể có được cái hiểu như vậy khi bạn hành thiền không?
Trả lời: Không, nhưng có thể hiểu sau khi phân tích
Sarah: Và, về câu hỏi về oai nghi và bhavana. Bây giờ, chúng ta có ý niệm về oai nghi hay có người đang ngồi ở đây do bởi vô minh, do bởi không hiểu biết về thực tại; Nhưng mọi người nghĩ rằng không có hiểu biết là do việc thay đổi oai nghi, họ không có hiểu biết về các thực tại và vì thế, họ có ý nghĩ rằng cần phải ngồi yên. Nhưng sự thực lại hoàn toàn ngược lại. Bởi vì không có hiểu biết về các thực tại cụ thể như cái cứng, cái mềm, nhiệt độ, v.v… bởi vì những thực tại này luôn thay đổi mà không được hiểu, đó là lý do vì sao chúng ta bám chặt vào ý niệm về ai đó, về thân và các oai nghi, vậy đó là lý do vì sao bhavana, hay cái hiểu, phải là về các thực tại chứ không phải về khái niệm. Bởi vì với ý niệm về oai nghi, thay đổi oai nghi, không thay đổi oai nghi, toàn thân hay “ta”, sẽ không bao giờ đưa đến sự hiểu biết về các thực tại. Đó là lý do vì sao bhavana có nghĩa là: sự hiểu biết; và nó phải có từ ngay giây phút này, chứ không phải là làm cái gì đó
Pháp đàm với Achaan Sujin tại Hà nội 04/11/2012, buổi chiều
Pháp đàm ngày 04/11/12- buổi chiều
Câu hỏi: Trước khi bắt đầu, tôi xin hỏi một câu, thay mặt cho tất cả mọi người, bởi vì ở Việt Nam thường có một quan niệm [sai lầm] về Vi diệu pháp, và mọi người không muốn dành thời gian để nghiên cứu Vi Diệu Pháp, bởi vì thứ nhất, nó rất khó, thứ hai, vì họ cho rằng nó tách rời với việc thực hành. Nhưng Achaan đã dạy Vi diệu pháp trong hơn 50 năm qua, Bà có thể vui lòng giải thích vì sao, và rằng nó thực sự không tách biệt với thực hành như thế nào?
Achaan: Tôi nghĩ rằng để hiểu Giáo pháp, chúng ta nên nghiên cứu từng từ một, chẳng hạn như từ “dhamma”- pháp. Nếu không, chúng ta cứ nghĩ rằng chúng ta có thể hiểu Dhamma, nhưng sự thực, nếu chúng ta không thực sự hiểu dhamma là gì, không thể nghĩ đến việc đọc Tam tạng hay các tài liệu khác. Chẳng hạn, dhamma- pháp là gì? Chúng ta có nên bắt đầu với việc tìm hiểu nó là gì không?, để có thể biết chúng ta đang nói tới cái gì. Vậy pháp-dhamma là gì? Nếu chúng ta muốn nghiên cứu pháp-dhamma, vậy nó là gì, nó ở đâu, để ta có thể biết mình đang nghiên cứu dhamma đó hay không? Có dhamma hiện giờ không?
Trả lời: Có hai ý nghĩa của từ Dhamma. Một ý nói đến giáo lý của Đức Phật, ý khác nói đến bất cứ cái gì có thể được nhận biết bởi tâm.
Achaan: Như vậy, Đức Phật nói về cái gì? Không phải chỉ là từ “Dhamma”. Chẳng phải Ngài đã dạy về bất kỳ thực tại nào là thực bây giờ hay sao? Chẳng phải Ngài đã dạy tất cả mọi người hiểu cái gì đang xuất hiện bây giờ hay sao? Nếu Ngài không dạy cái đang xuất hiện bây giờ, vậy cái gì có thể được hiểu, bởi vì cái đang xuất hiện bây giờ là cái duy nhất có thể được hiểu. Có cái thấy bây giờ. Đức Phật có dạy về nó không?
Câu Trả lời: Về tất cả mọi thứ tồn tại
Achaan: Như vậy Ngài đã dạy về cái thấy bây giờ như một thực tại, hay nói cách khác là về dhamma – cái là thực. Liệu có ai đó có thể làm cho cái thấy sinh khởi không? Ai có thể làm được điều đó? Có cái thấy hiện giờ, nó đã sinh khởi theo nhân duyên và nó đã diệt đi ngay lập tức, liệu đó có thể là bạn, là tôi hay ai đó sinh và diệt ngay trong một khoảnh khắc vô cùng ngắn ngủi không?
Sarah: Bởi vì nếu chúng ta nói rằng dhamma có nghĩa là tất cả mọi thứ hoặc mọi thứ cần được hiểu, chúng ta phải biết tất cả mọi thứ là gì, vì cuộc sống chỉ tồn tại trong khoảnh khắc này, chỉ một khoảnh khắc, như vậy mọi thứ bây giờ có phải chính là cái thấy, cái nghe, suy nghĩ không? Chúng ta cần phải hiểu chính xác hơn, nếu không chúng ta có thể nghĩ cái cốc, cái mi-crô này là tất cả mọi thứ, nhưng trên thực tế, tất cả mọi thứ trong khoảnh khắc này chỉ là cái thấy, cái nghe, sự suy nghĩ về cái đã được thấy và được nghe. Và bằng việc hiểu mọi thực tại mà Achaan Sujin đang nói đến, chúng ta có thể bắt đầu hiểu rằng chúng chỉ là các yếu tố, các dhamma, không có cái ta nào có thể kiểm soát được chúng. Thông thường, chúng ta sống với suy nghĩ rằng chúng ta có thể kiểm soát hay tạo ra mọi thứ, hoặc chúng ta có thể thực hành Giáo lý của Đức Phật. Nhưng qua việc hiểu hơn về Giáo lý của Người, chúng ta sẽ hiểu rằng chỉ có những thực tại khác nhau này, những thực tại có thể kinh nghiệm đối tượng – hay còn gọi là nama, và những thực tại không kinh nghiệm cái gì cả – hay còn gọi là rúpa, nhưng tất cả đều do duyên khởi, không phải tôi hay cái ngã nào có thể kiểm soát được chúng, hay thực hành hoặc làm bất cứ điều gì. Như vậy, Giáo lý giúp hiểu hơn về cuộc sống ngay tại khoảnh khắc này, hiểu hơn về các thực tại hiện giờ. Đó chính là Vi diệu pháp hay dhamma, chỉ là các thực tại hiện giờ.
Betty: Để biết thực tại là gì, chúng ta cũng nên biết về sự khác nhau giữa thực tại và khái niệm mà chúng ta thấy trong cuộc sống hàng ngày. Chúng ta nghĩ rằng chúng ta có chai nước, tài liệu, sách, bàn, cốc và mọi người trước mặt. Tất cả những thứ này là khái niệm về một hình khối do tâm tạo ra. Như vậy để bắt đầu hiểu về thực tại, chúng ta cần biết sự khác nhau giữa cái gì là thực và cái gì là khái niệm do tâm tạo ra.
Achaan: Bạn có quan tâm đến cuộc sống không?
Trả lời: Có ạ
Achaan: Nó là gì? Bạn quan tâm đến cái gì? Bạn có thể nói rằng tôi quan tâm đến cuộc sống, nhưng cuộc sống là gì? Nếu không có cái thấy bây giờ, có thể có cuộc sống không? Nếu không có cái nghe, không có suy nghĩ, có thể có cuộc sống không? Vậy bây giờ, liệu bạn có quan tâm muốn biết cuộc sống thực sự là gì theo nghĩa chân đế không? Nếu chúng ta nói rằng chúng ta quan tâm đến cuộc sống nhưng chúng ta không biết cuộc sống là gì, điều ấy có nghĩa là gì? Là không có hiểu biết! Nhưng nếu chúng ta bắt đầu hiểu chỉ một từ tại một thời điểm, khi đó chúng ta có thể hiểu thêm một từ khác và một từ khác nữa, dần dần như vậy, khi đó chúng ta có thể hiểu chúng ta đang nói đến điều gì trong một ngày.
Sarah: Tất cả chúng ta đều biết rằng chúng ta quan tâm đến cuộc sống, như vậy chúng ta nên hiểu hơn cuộc sống tại khoảnh khắc này là gì. Để hiểu cuộc sống bây giờ là gì, chúng ta phải bắt đầu hiểu từng từ một, như “cái thấy” chẳng hạn, bởi vì cái thấy bây giờ là cuộc sống, và cái thấy thấy gì?, nó thấy đối tượng thị giác, đó là cuộc sống, một khoảnh khắc tiếp theo, không còn cái thấy nữa, nhưng có suy nghĩ về cái được thấy, đó cũng là cuộc sống. Như vậy chúng ta bắt đầu nhận ra cuộc sống, trên thực tế, chỉ là các dhamma khác nhau sinh và diệt. Và đó là lý do tại sao chúng ta cần nghiên cứu thêm về Vi diệu pháp, bởi vì đó là cách để hiểu hơn về cuộc sống, ngay tại khoảnh khắc này.
Achaan: Các bạn có câu hỏi nào không?….. Một câu hỏi khác dành cho các bạn: Các bạn có răng không?
Trả lời: Có ạ
Achaan: Nó ở đâu
Trả lời: Ở trong miệng
Achaan: Bạn có thể nhìn thấy nó không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Tại sao bạn biết nó ở đó, khi bạn không nhìn thấy nó?. Như vậy, đó chỉ là suy nghĩ về có cái răng ở trong miệng bạn, nhưng thực ra, bất kỳ cái gì được thấy bây giờ, chúng ta có thể nói nó là thực hay là một thực tại có thể được kinh nghiệm trực tiếp. Nó có thuộc về bạn không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Vậy bây giờ, bạn có răng không?
Trả lời: Tôi hiểu rằng nó chỉ là khái niệm
Achaan: Tại khoảnh khắc của cái nghe, có thể đồng thời có cái thấy không?
Trả lời: Có ạ
Anchaan: Cùng với nhau ư?
Trả lời: Cùng với nhau
Achaan: Cái thấy ở đâu, nó sinh khởi ở đâu?
Trả lời: Cái thấy sinh khởi ở nhãn căn, và cái nghe sinh khởi ở nhĩ căn
Achaan: Chúng có thể sinh khởi đồng thời với nhau tại một thời điểm không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Như vậy, cái thấy sinh khởi tại thời điểm của cái thấy, không có cái nghe, đúng không? Chỉ một cái ở một thời điểm, chỉ một cái thôi. Liệu cái thấy có ở đó hay cái nghe ở đó trong một thời gian dài hay không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Như vậy, liệu cái thấy có thể là bạn vì nó đã diệt rồi không? Liệu cái nghe có thể là bạn vì nó đã diệt rồi không? Ngay khi nó sinh khởi, nó cũng diệt luôn, ngay lập tức. Bạn có sở hữu bất cứ cái gì bây giờ không?
Trả lời: Có chứ
Achaan: Họ sở hữu gì?
Trả lời: Quần áo chẳng hạn
Achaan: Quần áo là cái gì?
Trả lời: Chỉ là về mặt quy ước thôi, theo nghĩa chân đế, không có gì cả.
Achaan: Chúng ta đang nói về các thực tại tuyệt đối – những thứ hoàn toàn không thuộc về ai cả. Nó sinh khởi bởi nhân duyên, và ngay khi nó sinh khởi, nó diệt ngay lập tức, nó đã biến mất, mỗi một thời điểm, nó sinh rồi diệt hoàn toàn. Liệu khoảnh khắc này có phải là khoảnh khắc đã diệt đi không? Liệu cái nghe bây giờ có giống với cái vừa diệt mất không? Không hề. Như vậy, từng khoảnh khắc sinh và diệt trong sát na. Đó là lý do vì sao chúng không được biết chúng, giông như xem một ảo thuật gia vậy. Còn câu hỏi nào nữa không?
Như vậy là không có bạn, không có người nào cả, chỉ có các thực tại từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác, phải vậy không?
Sarah: Nếu không có cái thấy hay cái nghe, cũng sẽ không có các ý niệm, không có suy nghĩ về cái áo thun của tôi, của cải của tôi. Đức Phật chỉ dạy về sáu thế giới. Tại khoảnh khắc của cái thấy, không có cái nghe, không có suy nghĩ. Và nếu không có cái gì được thấy, không có cái gì được nghe, cũng sẽ không có suy nghĩ về tôi hay của cải của tôi, về cái cốc, cái bàn hay bất kỳ cái gì khác.
Khi chúng tôi rời sân bay, Tâm đã nói với tôi rằng một số người ở đây có thể phân vân làm sao việc bàn luận về các thực tại và về dhamma có thể giúp họ khi họ gặp vấn đề trong cuộc sống.
Achaan: Được rồi, vậy dhamma là gì? Dhamma không chỉ là từ ngữ, mà nó còn là một thực tại, ngay bây giờ. Khi bạn nghĩ về một vấn đề, vấn đề đó sinh khởi, nếu không sẽ không có vấn đề nào cả, phải vậy không? Như vậy, ai tạo duyên cho vấn đề sinh khởi?
Trả lời: Những người xung quanh chúng ta, những thứ mà chúng ta cảm thấy khó chịu.
Achaan: Ngoại trừ bạn ư? Nó đến từ việc không có hiểu biết. Đức Thế tôn có những vấn đề không?
Trả lời: Không, Ngài chỉ có vấn đề trước khi Ngài trở thành Phật.
Achaan: Vấn đề đến từ sự không hiểu biết. Để không có vấn đề, cần phải hiểu về cái gì đang xảy ra bây giờ. Tôi nghĩ là hiện giờ, có một số người đang có những vấn đề.
Trả lời: Tất cả mọi người ạ
Achaan: Thấy không. Vậy vấn đề là gì?
Trả lời: Đó là những đau khổ trong tâm
Achaan: Bây giờ ư?
Trả lời: Tôi không rõ lắm.
Achaan: Tất cả mọi thứ đều không rõ, bởi vì không có sự nghiên cứu tìm hiểu về các thực tại được Đức Phật giảng dạy từ sự giác ngộ của Ngài. Bạn có nghĩ rằng Giáo lý của Đức Thế tôn là dễ hiểu không?
Trả lời: Không ạ, không dễ chút nào.
Achaan: Phải mất thời gian rất, rất dài để hiểu bất kỳ cái gì xuất hiện bây giờ, bởi vì mọi thứ sinh và diệt, luôn không hề được hay biết từ khi chúng ta sinh ra đến giờ. Nhưng có thể bắt đầu hiểu về những gì xuất hiện bây giờ. Chúng ta có cần nghĩ rằng bây giờ chúng ta đang nghiên cứu Dhamma không? Bởi vì nếu chúng ta không biết dhamma là gì, khi đó chúng ta có thể nghĩ rằng chúng ta đang nghiên cứu, nhưng sự thực, nếu không hiểu dhamma là gì, chúng ta đang không nghiên cứu dhamma. Bây giờ, bất cứ cái gì là thực hay đang xuất hiện khi có cái thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm và suy nghĩ đều là thực. Như vậy chúng ta có thể nói rằng bất kỳ cái gì xuất hiện đều là dhamma. Không có gì sinh khởi sẽ không có gì xuất hiện. Vậy bây giờ, có cái thấy. Cái thấy có sinh khởi không? Trong khi có cái thấy, bạn có thể nghĩ rằng cũng có cả cái nghe, nhưng trên thực tế, tại khoảnh khắc của cái nghe không hề có cái thấy. Và đó chính là cuộc sống, chỉ trong một khoảnh khắc, từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác. Sự thực, không hề có người nào cả, không hề có thứ gì cả. Chỉ có các yếu tố khác nhau. Và không ai có thể thay đổi đặc tính của bất kỳ yếu tố nào. Tại khoảnh khắc của cái thấy, nó không thể thay đổi thành cái nghe hay bất kỳ cái nào khác. Như vậy, không có người nào, không có đồ vật nào cả, chỉ là các thực tại khác nhau sinh rồi diệt nối tiếp nhau. Hôm nay không phải hôm qua, và cũng không phải ngày mai. Nếu không hiểu về khoảnh khắc này, liệu ai đó có thể mong hiểu được các khoảnh khắc khác không? Vậy bây giờ, chúng ta đang nói về những gì là thực và bắt đầu hiểu rằng các đặc tính xuất hiện là thực tại. Xin mời đặt câu hỏi!.
Câu hỏi: Làm thế nào chúng ta có thể biết cái gì là thực?
Achaan: Bạn có thấy bây giờ không? Nó chẳng phải là thực ư?
Sarah: Bởi vì khi chúng ta có ý niệm về một loại vấn đề mà chúng ta nghĩ đến, chẳng hạn: ông sếp ở công ty hay lũ trẻ bị ốm hay một số khó khăn trong gia đình. Sự thực, khoảnh khắc đó chỉ là suy nghĩ, bởi vì nếu không có cái thấy đối tượng thị giác, nếu không có cái nghe âm thanh, sẽ không có suy nghĩ về ông sếp ở Công ty hay những khó khăn trong cuộc sống của chúng ta. Vậy bằng việc hiểu hơn về các thực tại, cái thấy là thực bây giờ, cái nghe là thực bây giờ, suy nghĩ là thực, chúng ta nhận ra rằng chúng ta chỉ đang sống trong một thế giới của vô minh, nghĩ rằng có ông sếp, có ngôi nhà hay có con cái. Nhưng trên thực tế, đó chỉ là cái thấy, cái nghe, thích, không thích. Đối với những ai hiểu về mọi thực tại, như Đức Phật, sẽ không còn vô minh, dính mắc hay sân hận, bởi vì không có cái hiểu sai rằng tất cả những gì được thấy tại khoảnh khắc này chỉ là đối tượng thị giác, sinh rồi diệt. Như vậy mọi vấn đề thực sự chỉ có ở trong tâm trí, bám chấp và vô minh về những gì được thấy, được nghe. Việc hiểu hơn rằng chúng chỉ là các dhamma, hoàn toàn vô ngã, sẽ là cách qua đó các vấn đề trong cuộc sống được giải quyết.
Người phiên dịch: Anh ấy có một câu hỏi: Làm thế nào để có thái độ đúng khi có cái nghe và cái thấy. Đó là câu hỏi thứ nhất. Và câu hỏi thứ hai là làm thế nào để duy trì chánh niệm về tứ oai nghi trong suốt cả ngày.
Achaan: Xin hỏi từng câu một
Trả lời: Vâng, câu hỏi thứ nhất là làm thế nào để có thái độ đúng với cái nghe và cái thấy?
Achaan: Cái nào là tốt hơn, thái độ đúng hay cái hiểu đúng?
Cái hiểu đúng là tốt hơn. Vì bất cứ khi nào có có cái hiểu đúng, sẽ có thái độ đúng. Khi không có cái hiểu đúng, sẽ không có thái độ đúng. Vậy hãy có cái hiểu đúng, dù chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, từng chút một. Khi chúng ta ngủ say, có vấn đề gì không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Như vậy, kể cả vấn đề hay bất cứ điều gì cũng rất tạm bợ. Nếu bạn biết về nhân duyên cho mọi thứ, sẽ có sự phát triển nhân duyên cho cái mà bạn muốn có. Nhưng bạn không thể có cái mà bạn muốn khi bạn không có đủ nhân duyên cho nó.
Câu hỏi: Làm thể nào để thực hành cái hiểu đúng
Achaan: Ai thực hành và thực hành là cái gì?
Trả lời: Tâm hay danh (nama) thực hành
Achaan: Cái thấy có phải là nama không?
Trả lời: Có, nó thuộc về nama
Achaan: Không phải là thuộc về, nó là nama. Cái thấy có phải là nama không? Cái thấy có thể thực hành không?
Trả lời: Không, nó không thể
Achaan: Vậy cái gì có thể? Bạn muốn nói gì khi nói đến chữ “thực hành”?
Trả lời: Tâm (citta)
Achaan: Nó ở đâu?
Trả lời: Tại sáu căn
Achaan: Bây giờ ư? Một cái tại một thời điểm
Trả lời: Cái thấy, cái nghe,…
Achaan: Chúng có thể thực hành không?
Trả lời: Không, không thể
Achaan: Vậy cái gì có thể thực hành?
Trả lời: Trí tuệ (paññå)
Achaan: Đúng vậy. Panna có nghĩa là gì? Nó là cái gì? Một lần nữa, nếu chúng ta bắt đầu một câu hỏi, chúng ta sẽ có câu trả lời. Chúng ta có thể tìm thấy paññå ở đâu? Chúng ta có nó hiện giờ không? Không có sự lắng nghe, suy ngẫm, mà chỉ tự mình suy nghĩ, liệu bạn có thể tự phát triển hiểu biết đúng không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Như vậy, vì chúng ta chỉ là những đệ tử thanh văn (học từ nghe) Giáo lý của Đức Phật, chúng ta nên biết người thường khác xa với Đức Phật đến nhường nào. Điều đó không có nghĩa rằng bất kỳ ai cũng có thể đọc và hiểu Giáo lý một cách trực tiếp mà không có sự suy xét kỹ lưỡng. Đức Phật đã dạy về bất cứ thứ gì xuất hiện bây giờ: thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm, suy nghĩ, cứng, đối tượng thị giác và âm thanh. Cái thấy bây giờ có phải là thực không? (Trả lời: Có ạ), liệu chúng ta có phải nói nó là dhamma hay nó vẫn là dhamma ngay cả khi chúng ta không gọi nó là dhamma?
Trả lời: Không, không cần phải đặt tên cho nó.
Achaan: Vậy bây giờ bạn đã hiểu dhamma là gì. Nếu không, chúng ta có thể gọi dhamma là dhamma, nhưng không hiểu nó là gì. Và đó là sự khác biệt giữa việc tự mình suy nghĩ về dhamma và nghiên cứu về nó. Bây giờ, khi ai đó nói về dhamma, bạn sẽ biết rằng người ấy có hiểu về dhamma hay không. Nếu người ấy không nói về bất cứ cái gì là thực và đang xuất hiện bây giờ, người ấy đang không nói về dhamma chút nào cả. Và cái có thể được biết hay được hiểu, không phải là cái đã diệt cũng không phải là cái chưa xảy ra, mà là cái đang xuất hiện bây giờ. Có phải có nhiều người trong phòng này không? (Trả lời: Vâng ạ). Cái gì được thấy bây giờ?
Trả lời: Hiểu về mặt lý thuyết: là đối tượng thị giác!
Achaan: Hiểu về mặt lý thuyết là bước khởi đầu cho cái hiểu trực tiếp. Không có cái hiểu lý thuyết, không thể có cái hiểu trực tiếp về các thực tại như chúng là.
Câu hỏi: Câu hỏi đầu tiên của tôi là: Cái hiểu đúng là gì?
Achaan: Được rồi. Cái gì là thực bây giờ?
Trả lời: Tôi không thấy nó
Achaan: Nếu có cái hiểu rằng cái thấy là vô ngã, nó chỉ là một thực tại – cái có thể kinh nghiệm một đối tượng, không phải là một ai cả, vậy đó là cái hiểu đúng hay hiểu sai?
Trả lời: Hãy để tôi đưa ra câu hỏi thứ hai, nó có thể giúp cho câu hỏi đầu tiên của tôi. Cái mà tôi được nghe từ Bà là thông tin, sau đó nó có thể chuyển thành kiến thức, rồi sau đó nó có thể chuyển đổi thành cái hiểu, phải vậy không?
Achaan: Bạn muốn nói từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác?
Trả lời: Phải tốn nhiều thời gian, ít nhất là đối với tôi!
Sarah: Tôi nghĩ cái mà bạn nói là trước hết, cần phải có cái hiểu lý thuyết trước khi…
Trả lời: Vâng, tôi muốn nói là tôi tiếp nhận thông tin bằng việc nghe từ Bà, hoặc có thể từ việc đọc sách, sau đó tôi sẽ xử lý thông tin thành kiến thức.
Achaan: Xin lỗi, sự khác biệt giữa cái hiểu và kiến thức là gì?
Trả lời: Đó chính là cái mà tôi muốn hỏi Bà
Achaan: Cái hiểu biết đã phát triển…
Trả lời: Và khi đó, từ kiến thức, tôi có thể phát triển tới mức độ của hiểu biết, phải vậy không?
Achaan: Khi bạn càng hiểu hơn, bạn có phải sử dụng từ ngữ để đặt tên cho nó không?
Trả lời: Tôi là người mới, tôi không biết gì về nó cả, vì thế tôi mới hỏi Bà
Achaan: Luôn luôn đặt câu hỏi. Hãy để tôi cũng hỏi bạn. Hiện giờ, cái thấy là thực hay không thực?
Trả lời: Cũng còn tùy
Achaan: Ý bạn là gì?
Trả lời: Nó tùy vào cái mà tôi thấy
Achaan: Không tùy vào cái được thấy. Chưa cần nói về nó. Chỉ nói đến cái thấy đã. Tôi không hỏi bạn về cái được thấy, mà chỉ hỏi về cái thấy. Cái thấy có là thực không?
Trả lời: Hãy để tôi đưa ra một ví dụ. Cái mà tôi thấy trên ti vi bây giờ, vâng, tức hình ảnh không phải là thực. Nhưng cái mà tôi thấy được thì là thực. Đó là cái tôi hiểu.
Achaan: Bạn biết rằng cái mà bạn thấy là tôi, đó là cái đến sau cái thấy. Hẳn phải có cái thấy trước, sau đó mới có ý niệm về cái được thấy là cái gì đó. Do bạn trộn lẫn cái thấy và sự suy nghĩ. Nếu chỉ có cái thấy mà không có sự suy nghĩ, không có sự ghi nhớ về hình dạng, sẽ không có ý niệm về cái được thấy.
Trả lời: Vậy, nếu chúng ta thấy mà không có suy nghĩ, đối với tôi, tôi không cần thấy nếu tôi không muốn suy nghĩ.
Achaan: Chúng ta thấy bất kể chúng ta muốn hay không, do nhân duyên. Chỉ khi chúng ta bị mù, chúng ta mới không thấy. Ngay cả khi bạn nhắm mắt lại, khi mở mắt ra, bạn lại thấy. Nhưng nếu bạn bị mù, sẽ không còn thấy nữa.
Sarah: Chẳng hạn bây giờ: cái thấy chỉ thấy cái được thấy, và ngay lập tức có một ý niệm về những cái cốc, quyển vở, bút và con người. Nhưng trên thực tế, cái thấy chỉ thấy đối tượng thị giác, đối tượng của cái thấy. Và khi có ý niệm về cái cốc, quyển vở và mọi người là đã có suy nghĩ về cái được thấy. Vậy đó là câu trả lời cho câu hỏi đầu tiên của bạn “cái hiểu là gì?”. Cái hiểu là ….. việc biết hơn về cái gì là thực và cái gì không phải là thực ngay tại khoảnh khắc này .
Câu hỏi: Điều đó dẫn đến câu hỏi tiếp theo của tôi: Khi bạn nói: Khi nhìn, chỉ nhìn, ta có thực sự phân biệt giữa cái cốc và quyển vở, tôi có một câu hỏi khác nữa là…
Sarah: Tại khoảnh khắc của cái thấy, không có ý niệm về cái cốc hay quyển vở chút nào cả. Cái thấy chỉ thấy. Trước tiên, không phải là tôi hay bạn hay bất kỳ người nào thấy, chỉ có cái thấy thấy đối tượng của cái thấy, đối tượng thị giác như nó là. Sau đó, ngay khi có ý niệm về hình khối thì đó là suy nghĩ về hình khối…. Nó rất vi tế….
Người phiên dịch: Hiện nay, anh ấy đang thực hành chánh niệm về tứ oai nghi. Câu hỏi của anh ấy là làm thế nào để duy trì sự thực hành này trong suốt cả ngày. Làm thế nào để hay biết tứ oai nghi một cách liên tục. Liệu họ có nên chỉ hay biết về tứ oai nghi, hay họ phải hay biết bất cứ cái gì xảy ra. Họ muốn biết, làm thế nào để thực hành nhằm có được cái hiểu đúng?
Achaan: Bạn có thể có được cái hiểu đúng từ việc thực hành không?
Trả lời: Ngay bây giờ thì chưa, nhưng có thể có về sau
Achaan: Nếu không có cái hiểu bây giờ, liệu có thể có cái hiểu về sau?
Trả lời: Trong tương lai sẽ có cái hiểu khi hiểu về tam tướng.
Achaan: Tam tướng bây giờ ở đâu?
Trả lời: Nó hiện diện ở mọi thứ trong vũ trụ.
Achaan: Bao gồm cả cái thấy hiện giờ, phải vậy không? Như vậy, thực hành để thấy sinh và diệt, tam tướng của cái thấy hay là cái gì?
Trả lời: Không chỉ là cái thấy, mà là tất cả các hiện tượng.
Achaan: Vâng, tôi đồng ý, nhưng để thực hành mà không có hiểu biết hay phát triển hiểu biết hiện giờ ư?
Trả lời: Có hai điều. Điều thứ nhất là chúng tôi đã già, đối với chúng tôi kiến thức này quá khó, phải mất thời gian dài để nghiên cứu Vi diệu pháp và trước khi có thể hoàn tất việc nghiên cứu, chúng tôi có thể đã đi rồi. Điều thứ hai là khi tôi đọc Tam tạng, tôi thấy rằng thường có những người nghe Đức Phật giảng pháp một lần, sau đó họ đi vào rừng và thực hành trong rừng, họ không cần phải nghe đi nghe lại Vi diệu pháp.
Achaan: Ai dạy Vi diệu pháp?
Trả lời: Chính Đức Phật.
Achaan: Vậy bạn không nghe theo Ngài ư?
Trả lời: Đức Phật dạy rất nhiều thứ, và để học tất cả các thứ Ngài đã dạy….
Achaan: Một thứ tại một thời điểm thôi. Nếu bạn không hiểu bất kỳ cái gì đang xuất hiện bây giờ, chỉ một cái thôi, liệu bạn có thể hiểu tất cả hay hiểu mọi thứ không? Bạn muốn đạt được cái gì? Mục tiêu của bạn, đích đến của bạn?
Người phiên dịch: Có các câu trả lời khác nhau: Thực hành đúng để hiểu về các thực tại; hay để giải thoát khỏi khổ đau
Achaan: Ý bạn là gì khi nói đến “thực hành”?
Trả lời: Cách quan sát các hiện tượng
Achaan: Luôn có các hiện tượng hiện giờ, quan sát chúng đi! Bạn có thể tự mình quan sát mà không có chút hiểu biết nào. Vậy bạn sẽ đạt được gì từ việc quan sát đó?
Trả lời: Tất cả đều liên quan đến việc làm thế nào: Làm thế nào để thực hành, làm thế nào để làm đúng?
Achaan: Bạn muốn nói rằng bạn có thể làm? Bạn có thể làm ư? Bởi vì nếu bạn hỏi làm thế nào, có nghĩa là bạn có thể làm. Nhưng Đức Phật nói rằng không ai có thể làm cái gì cả.
Sarah: Điều đó chẳng phải vì chúng ta mong đạt được kết quả ư?
Betty: Chúng ta nghĩ rằng có một cái ngã ở đây có thể đang làm cái gì đó. Nhưng trên thực tế, đó chỉ là các hiện tượng sinh khởi bởi nhân duyên và không có chúng ta – những người có thể kiểm soát hay quyết định nhân duyên này hay nhân duyên kia sẽ sinh khởi, điều đó không thể xảy ra, đúng không? Vậy, chúng ta không thể nói rằng có một người có thể thực hành cái gì, chỉ có nhân duyên cho suy nghĩ sinh khởi để tự bảo “hãy nghe Giáo pháp”, chẳng hạn, đó là sự thực cho tất cả những gì chúng ta làm. Vậy về cơ bản, bạn phải từ bỏ suy nghĩ với ý niệm về sự “thực hành”, bởi vì không có người nào có thể thực hành. Chỉ có cái hiểu rằng do nhân duyên, các hiện tượng sẽ sinh khởi; những nhân duyên nào sẽ khiến các hiện tượng này sinh khởi tại một thời điểm nhất định? Và cái hiểu sẽ giúp chúng ta cố gắng bắt đầu buông bỏ những thứ này, bởi vì nếu chúng ta bắt đầu hiểu rằng nó là vô ngã, sẽ không có gì phải dính mắc.
Người phiên dịch: Cô ấy muốn hỏi về cái hiểu có được từ quán hơi thở. Trước tiên, khi quan sát, cô ấy nhận thấy hơi thở vào và hơi thở ra, và sau đó hơi thở dài hoặc hơi thở ngắn. Cô ấy biết như vậy và khi đó cô ấy nhận thấy sự thay đổi trong hơi thở của mình, và khi cô ấy thấy hơi thở luôn thay đổi, cô ấy có thể hiểu về sự vô thường. Khi cô ấy có thể thấy nó thay đổi rất nhanh rồi như có sự nghẹt lại, khi đó có khổ (dukkha) và khi cô ấy thấy một người hôm nay ngồi thiền, thở nặng nề đến mức có phải đưa tay lên như thế này, không thể kiểm soát được, vậy đó là vô ngã (anatta). Vậy cái hiểu này có phải là cái hiểu về các đặc tính…
Achaan: Mục đích hành thiền của cô ấy là gì?
Trả lời: Để thấy thực tại hiện giờ như chúng là
Achaan: Để thấy hay để hiểu?
Trả lời: Để hiểu bản chất của chúng
Achaan: Như vậy có thể là bây giờ hay ở bất kỳ đâu, đều như nhau. Cái thấy sinh rồi diệt, tam tướng – vô thường, khổ và vô ngã, phải vậy không? Cái thấy ở đó, hay cái thấy ở bất kỳ đâu, cái thấy không thường hằng và nó có thể được kinh nghiệm trực tiếp ngay bây giờ, nhưng không phải từ ai đó, mà từ sự phát triển hiểu biết. Đối nghịch với hiểu biết đúng là gì?
Người phiên dịch: Sau khi quan sát tất cả như vậy, cô ấy có thể hiểu rằng không có người nào thực hành, không có ai cả, chỉ là các hiện tượng.
Achaan: Ngay cả bây giờ, cái thấy đang thấy cho dù ở đây hay ở kia trong trường thiền hay bất kỳ đâu, cái thấy có thể được kinh nghiệm trực tiếp, ngay bây giờ không?
Trả lời: Có ạ
Achaan: Cái thấy bây giờ có khác với cái thấy trong trường thiền không?
Trả lời: Không ạ
Achaan: Ý bạn là gì?
Trả lời: Điều đó có nghĩa là luôn có sự quan sát các thực tại, ghi nhận thực tại
Betty: Cô ấy nghĩ rằng đó chính là sự quan sát thực tại, nhưng bạn phải hỏi, nếu bạn tập trung trên hơi thở, đó là cái mà bạn làm phải không? Nếu vậy, hơi thở có phải là một thực tại không?
Người phiên dịch: Cô ấy nói: Đúng vậy
Achaan: Tại thời điểm bạn cố gắng chú tâm trên hơi thở, đó là bạn hay là vô ngã?
Trả lời: Vô ngã
Achaan: Vô ngã nghĩa là không có ai cả, không có cái ngã nào, không có bạn – người thực hành hay người đang chú tâm trên hơi thở và nó là vô ngã bởi nó sinh khởi do nhân duyên. Có cái thấy hiện giờ, không có ai có thể làm cho nó sinh khởi. Phải vậy không? Có cái nghe hiện giờ, không ai có thể làm duyên cho nó sinh khởi. Phải có nhân duyên thích hơp cho nó sinh khởi. Nếu không có nhĩ căn và âm thanh, sẽ không bao giờ có cái nghe. Như vậy bất kể khi nào và ở đâu, kể cả tại khoảnh khắc đó, chánh niệm cũng được tạo duyên từ cái hiểu đúng về mặt lý thuyết. Nếu không có hiểu biết lý thuyết về các thực tại hiện giờ, làm thế nào có được khoảnh khắc chánh niệm về thực tại mà không hiểu chút nào. Vì vậy, vô ngã có nghĩa là khoảnh khắc hiểu cái thấy là vô ngã, nó được tạo duyên để thấy. Cái nghe là vô ngã bởi vì nó được tạo duyên để nghe, đó là tất cả. Đức Phật có nói “hãy thực hành trước và sau đó bạn sẽ hiểu về các thực tại” không? Ngài đã dạy mọi người trong suốt 45 năm để hiểu thực tại hiện giờ là vô ngã. Tất cả mọi người đều được nghe về vô minh (avija), hay si (moha), có đúng không? . Vô minh (avija) đối nghịch với minh (vija). Nó không chỉ là từ ngữ. Hiện giờ nó ở đâu? Tại khoảnh khắc nào trong ngày có avija? (Trả lời: Cả ngày). Vậy avija không hiểu cái gì? Avija không hiểu bất kỳ cái gì đang xuất hiện. Có sự khác biệt giữa các vị a la hán và những người chưa phải là a la hán. Các vị a la hán không còn có pháp bất thiện (akusala dhamma) nữa, sau cái thấy. Nhưng những người chưa phải là a la hán đều phải có thiện hay bất thiện, tùy thuộc vào tích lũy và nhân duyên. Suy nghĩ về khoảnh khắc này, cái gì tiếp theo cái thấy? Vậy nếu không có hiểu biết, liệu ai đó có thể trở thành a la hán? Ngay cả tại khoảnh khắc này, ai có thể biết rằng có avija hay vija (Trả lời: Chỉ có trí tuệ – panna)… Vậy, ai biết?, panna biết, phải vậy không? Panna ở mức độ nào có thể biết được? (Trả lời: cái hiểu về mặt lý thuyết). Bởi vì chúng ta cứ dùng từ ngữ nói về mọi thứ trong khi dhamma sinh và diệt liên tục, không hề được hay biết, chúng ta cứ gọi cái này hay cái kia. Đức Phật đã giác ngộ về mọi loại thực tại và Ngài dạy mọi người để có hiểu biết giống như Ngài, không khác chút nào. Bởi vì trước khi giác ngộ, Ngài đã phát triển nhiều hiểu biết từ kiếp này đến kiếp khác. Đức Bồ tát có nghĩa là người phát triển hiểu biết hay ba la mật (parami) để có thể hiểu sự thực của các thực tại hiện giờ. Mỗi một từ của Ngài đều đến từ sự giác ngộ. Thật là vô giá. Vậy nếu bạn chỉ hiểu một từ ngay từ khi bắt đầu, bạn có thể dần hiểu thêm các từ khác nữa. Cho dù Ngài nói về hơi thở, về oai nghi hay về bất cứ điều gì, Ngài chỉ dùng ngôn ngữ để giúp mọi người hiểu điều đó. Ngài biết rằng không phải tất cả mọi người có thể hiểu Giáo lý. Giáo lý rất vi tế. Nhưng tất cả mọi người có thể suy ngẫm điều Ngài dạy. Vậy lại nữa, cái gì được thấy hiện giờ? (Trả lời: Cái bàn và mọi người…) Thấy không? Khó khăn đến mức nào. Phải mất thời gian để phát triển hiểu biết rằng cái thấy thì không hề là sự suy nghĩ. Mỗi khoảnh khắc là khác nhau. Trong khi chúng ta đang thấy thì người khác đang nghe, tùy thuộc vào nhân duyên. Suy nghĩ cũng khác nhau từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác, ngay cả đối với một người. Vì vậy đừng bận tâm về quá khứ hay tương lai. Thế còn bây giờ? Ngay cả khi chúng ta đang nói về các thực tại, cái thấy, cái nghe, tâm (citta) và tâm sở (cetasika), bạn có thể đã từng nghe về những từ đó, vậy chúng ở đâu? Thấy không, chỉ là nói thôi. Và khi bạn có thể nói về hơi thở, vậy hơi thở có khác với yếu tố phong đại (vayo dhatu) không? (Trả lời: Giống nhau. Achaan: Như thế nào?). Không ai có thể thay đổi đặc tính của vayo dhatu thành các loại dhatu (giới) khác. Nhưng hơi thở được tạo duyên bởi citta. Và tại khoảnh khắc bạn nghĩ rằng bạn đang chú tâm trên hơi thở, đó là hơi thở thực sự hay là cái mà bạn cho là hơi thở? Chính là lời Đức Phật đã dạy trong suốt 45 năm, tất cả đều liên quan đến sự hiểu biết, đừng chỉ đi theo một cách mù quáng hay thiếu hiểu biết… Nếu bạn đi theo một phương pháp, kỹ thuật nào đó mà không có sự hiểu biết, bạn không đi theo lời dạy của Đức Phật, bạn đi theo lời dạy của người khác – những người không phải là Đức Phật. Đức Phật không dạy ai đừng hiểu bất kỳ cái gì đang xuất hiện. Vậy chúng ta có thể biết liệu đó có phải là lời dạy của Đức Phật hay không bằng việc xem liệu đó có phải là lời dạy giúp tạo duyên cho cái hiểu bất kỳ cái gì xuất hiện hiện giờ như nó là hay không.
Câu hỏi: Khi chúng ta hiểu các thực tại, liệu chúng ta có thể nói rằng chúng ta đã chấm dứt được avija (vô minh) không?
Achaan: Tại sao lại không? Bởi vì khi không có cái hiểu, đó là avija. Càng có hiểu biết, sẽ càng bớt avija.
Câu hỏi: Thưa Achaan, Bà có hiểu về các thực tại không?
Achaan: Làm sao bạn biết rằng tôi hiểu hay không? Làm sao bạn biết rằng Đức Phật đã dạy đúng?
Trả lời: Chỉ bằng niềm tin
Achaan: Không phải bằng niềm tin
Trả lời: Chỉ tại khoảnh khắc chúng ta hiểu về các thực tại, chúng ta mới hiểu rằng Đức Phật đã dạy về các thực tại, phải vậy không?
Sarah: Chỉ với hiểu biết bạn mới có thể biết liệu ai đó đang nói đúng hay sai không. Đó là lý do tại sao chúng ta cần nghe và suy ngẫm nhiều và …
Achaan: Nếu bạn được nghe nói rằng người đó biết nhưng nếu người đó không biết, làm thế nào bạn biết người đó biết hay không, nếu bạn không lắng nghe cẩn thận. Chỉ có một cách duy nhất: Lắng nghe từng từ một, liệu điều đó có đúng với thực tại hiện giờ không.
Sarah: Và nếu ai đó nói rằng chúng ta nên chọn một đối tượng mà không phải là cái đang sinh khởi hiện giờ, rằng chúng ta cần đến một nơi khác để có hiểu biết về thực tại hiện tiền, thì chúng ta nên suy xét xem liệu người đó có thực sự hiểu biết hiện tại không, ngay tại khoảnh khắc này hay liệu đó chỉ là sự tìm kiếm cái gì khác ngoài cái thực sự đang sinh khởi hiện giờ.
Câu hỏi: Ai đó có thể hỏi rằng tại sao trong kinh, Đức Phật lại dạy các tì kheo: “Hãy đi vào rừng!”
Achaan:,Vì các tì kheo không sống ở nhà nữa. Vì vậy Ngài nói: Khi các con đã đi vào rừng, không còn ở nhà nữa. Các tì kheo đã ở trong rừng rồi, họ đã rời nhà.
Sarah: Ngài có nói với các cư sĩ hãy đi vào rừng không?
Achaan: Và mục đích của việc vào rừng là gì? Hy vọng, mong ước, không có hiểu biết gì về bất cứ cái gì xuất hiện khi đó ư? Và bạn sẽ làm gì ở trong rừng? (Trả lời: Nghe, thấy, nếm,…). Cũng hệt như ở một nơi khác mà thôi.
